Deprem anında ne yapmalı?
Sarsıntı başladığında ilk saniyeler önemlidir. Bu rehber, AFAD'ın önerilerine göre deprem sırasında ve hemen sonrasında yapılması gerekenleri özetler.
Çök – Kapan – Tutun
Sarsıntıyı hissettiğiniz anda bulunduğunuz yerde şu üç adımı uygulayın:
- Çök: Sarsıntı sizi düşürmeden önce dizlerinizin üzerine çökün.
- Kapan: Başınızı ve ensenizi kollarınızla koruyun; mümkünse sağlam bir masanın altına girin.
- Tutun: Masanın ayağını tutun ve sarsıntı bitene kadar bu pozisyonda kalın.
Masa yoksa iç duvar dibinde, cam ve devrilebilecek eşyalardan uzakta çömelip başınızı ve ensenizi koruyun.
Evde, okulda veya iş yerindeyseniz
- Sarsıntı sürerken dışarı koşmaya çalışmayın; düşen eşya ve camlar en çok yaralanmayı bu sırada yaratır.
- Pencerelerden, camlı bölmelerden, dolap, kitaplık ve asılı eşyalardan uzak durun.
- Merdivenlere, balkona ve asansöre yönelmeyin; asansördeyseniz durduğu ilk katta inin.
- Yataktaysanız yatakta kalın, başınızı yastıkla koruyun; üzerinize düşebilecek bir şey varsa yanına geçip çömelin.
- Mutfaktaysanız ocağı kapatıp hemen uzaklaşın.
- Tekerlekli sandalyedeyseniz frenleri kilitleyip başınızı ve ensenizi koruyun.
Dışarıdaysanız
- Binalardan, duvarlardan, elektrik direklerinden, ağaçlardan ve tabelalardan uzak, açık bir alana geçin.
- Kalabalık caddelerde düşebilecek cam ve sıvalara karşı başınızı koruyun.
- Kıyıdaysanız ve sarsıntı güçlü ya da uzun sürdüyse tsunami ihtimaline karşı hemen yüksek bir yere çıkın; resmî uyarıyı beklemeyin.
Araçtaysanız
- Yolu kapatmadan, güvenli bir yerde sağa çekip durun.
- Köprü, viyadük, üst geçit, tünel ve binaların yakınında durmayın.
- Sarsıntı bitene kadar emniyet kemeriniz takılı olarak araçta kalın; sonra radyodan duyuruları takip edin.
Sarsıntı durduktan sonra
- Önce kendinizi, sonra çevrenizdekileri yaralanmaya karşı kontrol edin; yaralılara ilk yardım uygulayın.
- Gaz kokusu varsa çakmak, kibrit ve elektrik düğmelerini kullanmayın; mümkünse gaz, elektrik ve su vanalarını kapatın.
- Deprem çantanızı alıp merdivenle, sakin şekilde binadan çıkın ve en yakın toplanma alanına gidin.
- Hasar görmüş binalara geri girmeyin; artçı sarsıntılar hasarlı yapıları yıkabilir.
- Telefon hatlarını acil çağrılara bırakın: kısa mesaj veya mesajlaşma uygulamalarını tercih edin. Acil durumda 112'yi arayın.
- Bilgiyi AFAD, valilik ve belediye gibi resmî kaynaklardan alın; doğrulanmamış haberleri paylaşmayın.
Enkaz altında kalırsanız
- Sakin kalın, gücünüzü koruyun ve gereksiz hareket etmeyin.
- Toza karşı ağzınızı ve burnunuzu bir bezle kapatın; kibrit veya çakmak yakmayın.
- Yerinizi bildirmek için düdük çalın ya da borulara, duvarlara vurun. Ses duyduğunuzda bağırın; sürekli bağırmak gücünüzü tüketir.
- Telefonunuz çalışıyorsa 112'yi arayın veya konumunuzu mesajla iletin; pilinizi korumak için ekranı kapalı tutun.
Depremden önce hazırlık
- Dolap, kitaplık, televizyon ve su ısıtıcısı gibi devrilebilecek eşyaları duvara sabitleyin.
- Ailecek bir afet planı yapın: buluşma noktasını ve şehir dışındaki bir iletişim kişisini belirleyin.
- Evinize en yakın toplanma alanını e-Devlet'teki toplanma alanı sorgulamasından öğrenin.
- Her ev için bir deprem çantası hazırlayın ve kolay ulaşılan bir yerde tutun.
Sık sorulan sorular
Deprem anında kapı eşiği güvenli mi?
Hayır, güvenli bir yer olarak önerilmez. Günümüz binalarında kapı kasaları duvardan daha sağlam değildir ve sallanan kapı yaralanmaya yol açabilir. Sağlam bir masanın altında çöküp kapanmak ve tutunmak önerilir.
Deprem sırasında dışarı kaçmalı mıyım?
Hayır. Sarsıntı sürerken merdivenlerde, kapı önlerinde ve bina çevresinde düşen parçalar en çok yaralanmaya neden olur. Bulunduğunuz yerde çöküp kapanın, sarsıntı bittikten sonra kontrollü şekilde dışarı çıkın.
"Hayat üçgeni" doğru mu?
AFAD ve uluslararası afet kurumları "hayat üçgeni" yöntemini önermez. Sarsıntı sırasında büyük eşyaların yanına gitmeye çalışmak düşme ve yaralanma riskini artırır; önerilen davranış Çök-Kapan-Tutun'dur.
Deprem sonrası artçı sarsıntılar ne kadar sürer?
Büyük depremlerden sonra artçılar günler, hatta aylar boyunca sürebilir; sayıları zamanla azalır ama arada güçlü bir artçı olabilir. Hasarlı binalara girmeyin ve resmî duyuruları takip edin. Bölgenizdeki son depremleri canlı haritadan izleyebilirsiniz.
İlgili sayfalar
Bu rehber AFAD'ın kamuya açık önerilerine dayanır ve bilgi amaçlıdır; afet sırasında AFAD, valilik ve yerel yetkililerin talimatlarına uyun. Acil durumlarda 112'yi arayın.